Uğur-Uğursuzluk Hükümleri Bağlamında Kişisel Bakımın Günlük Takvimdeki Yeri

Özet

Yıllık, mevsimlik, aylık ve günlük döngülere ilişkin tecrübeye dayalı geleneksel yorumları ihtiva eden halk takvimi içinde zamanın döngüsel düzenine ilişkin yorumlar bulmak mümkündür. Arap ve Fars yazılı kültürlerinin etkisiyle Türk yazılı kültüründe yaygınlaşan Havass-ı Eyyâm türünde eserler temelde her ayın günlerini uğur-uğursuzluk yaklaşımıyla ele alan manzum veya mensur metinlerdir. Bunlar her ayın içindeki uğurlu-uğursuz günler ve bu günlerde gerçekleştiği kabul edilen tarihî vakalar ile ilgili çeşitli bilgi ve hükümler içermektedir. İslam kültür dairesine giren Türklerin yazılı kültüründe Arapça ve Farsçadan tercümeler yoluyla gelişme gösteren Havass-ı Eyyâm türünde eserler Türk sözlü kültür ortamındaki uğur-uğursuzluk tasavvurları üzerinde de bir etkiye sahiptir. Günlere ilişkin bu tür uğur-uğursuzluk yaklaşımlarının kayıtlı olduğu söz konusu kaynak metinler fal konulu yazma eserler ile cönk ve mecmualarda bağımsız parçalar şeklinde kayıtlıdır. Bahsi geçen Havass-ı Eyyâm metinleri, ayın hangi gününde hangi eylemin yapılıp yapılmaması gerektiğine dair birtakım hükümler içermekteyken bazı kısa metinler ise günlük pratiklerin günlere göre uğur-uğursuzluk hükümlerini ele almaktadır. Temizlik, giyim-kuşam gibi kişisel bakıma ilişkin standartları birtakım mistik yaptırımlar üzerinden ortaya koyan kısa metinler buna örnek gösterilebilir. Bu metinlerde haftanın sıralı günlerinde tırnak kesme, tıraş olma ve elbise diktirme pratiklerine ait uğur-uğursuzluk hükümleri kayıtlıdır. İşte bu makalenin konusu, kişisel bakıma ilişkin günlük pratikleri uğur-uğursuzluk hükümleriyle ortaya koyan müstakil kısa metinleri ele almaktır.