Şaban Teoman Duralı’nın Felsefesinde Türk Kimliği: Süreklilik ve Kırılma

Özet

Bu çalışmada, Şaban Teoman Duralı’nın Türk tarihine dair görüşleri temel alınarak Türk tarihinin, kültürünün ve medeniyet anlayışının bütüncül bir değerlendirmesi yapılmıştır. Türk tarihsel tecrübesi; İslam öncesi dönem, İslam sonrası Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi olmak üzere üç ana evre üzerinden ele alınmıştır. Bir milletin kimliği, ancak kültürel ve tarihsel geçmişinin doğru kavranmasıyla anlaşılabilir. Türk kimliğini belirleyen başlıca unsurların devlet kurma yeteneği, sosyal hayat, savaşçılık, dil ve inanç olduğu görülmektedir. İslam öncesi Türk kültüründe devlet, merkezî bir konuma sahiptir ve bu anlayış adalet (töre) ile kut kavramları etrafında şekillenmiştir. Millet anlayışı kan bağına değil, silah arkadaşlığına dayanmaktadır. Konar-göçer yaşam tarzı ve asker-millet karakteri, Türklere özgü seyyar devlet modelinin ortaya çıkmasına neden olan en önemli etkenlerdir. Bu yapı içerisinde kadın, sosyal hayatın her alanında etkin rol üstlenmiştir. Duralı’ya göre Türklerin İslamiyet’i kabulüyle birlikte savaşçılık vasfı cihat, Kızılelma ve devlet ebed müddet gibi ideallerle ülküsel bir zemin kazanmıştır. Bu idealler doğrultusunda kurulan imparatorlukların zirvesini ise Osmanlı Devleti oluşturmuştur. Osmanlı’da temel aidiyet unsuru din olmuş ve devlet, İslam medeniyetinin taşıyıcı rolünü üstlenmiştir. Duralı, Cumhuriyet Dönemi reformlarının tarihsel ve kültürel süreklilikte ciddi kırılmalara yol açtığını savunur. Alfabe ve dil devrimi, laiklik anlayışı, ulus-devlet modeli ve sermayeci sistem; Türk kültürü ile İslam medeniyeti arasındaki bağı zayıflatmıştır. Bu kopuş, Türk düşünce hayatında bir kimlik bunalımına yol açmış; Duralı’ya göre bu durum ancak devlet öncülüğünde dayanışmacı ve toplumcu bir nizamın kurulması ile aşılabilecek bir durumdur.

Referanslar

1. Açık, F. (2008). XX. Asrın başlarında Türk dünyasında yaşanan alfabe değişikliklerinin sebepleri, gelişimi ve sonuçları. Başkent Üniversitesi ve Türk Dil Kurumu I. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu. https://doi.org/10.30563/turklad.357305
2. Açıl, O. (2016). İlk Türk devletlerinde kadın algısı ve kadın hakları. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 63-72.
3. Ahmetbeyoğlu, A. (2020). Eski Türklerde kut ve töre bağlamında hükümranlığın hududları. Tarih Dergisi-Turkish Journal of History, (71), 29-50.
4. Binark, İ. (1997). Devlet-i ebed müddet. 3(14), 1348-1355.
5. Bulduk, Ü. (2008). Yaşayış ve kültür açısından eski Türk resimlerinin kuruluş ve yıkılış nedenleri. Kuruluş ve Çöküş Süreçlerinde Türk Devletleri Sempozyumu Bildirileri, 47-55.
6. Çaylı, Z., & Tülüce, H. A. (2023). Modern batı düşüncesi ve ş. Teoman Duralı’nın insan tasavvuruna eleştirel bir bakış. Külliye Uluslararası sosyal Bilimler Dergisi, (Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı), 315-341. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1336720
7. Çetin, N. (2018). Türk töresinde askerliğin yeri ve Türkiye’de askerliğe bakış açısında meydana gelen değişmeler. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 161-175.
8. Çetintaş, İ. (2020). İslâm kültüründe kurucu paradigmanın değişimi. Ankara Okulu Yayınları.
9. Duralı, Ş. T. (1999). Tarihin dayanılmaz ağırlığı. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XL, 116-126.
10. Duralı, Ş. T. (2013). Omurgasızlaştırılmış Türklük. Dergah Yayınları.
11. Duralı, Ş. T. (2021). Sorun nedir? Felsefe-Bilim düşünüşü (4. Baskı). Dergah Yayınları.
12. Duralı, Ş. T. (2022). Din ve felsefe-bilim açısından Doğu ve Batı medeniyetleri. Zeytinburnu Belediyesi.
13. Duralı, Ş. T. (2023a). Çağdaş İngiliz-Yahudi küresel medeniyeti (14. Baskı). Dergah Yayınları.
14. Duralı, Ş. T. (2023b). Felsefe-Bilim nedir? (7. Baskı). Dergah Yayınları.
15. Erdem, M. (2000). Kırgız Türkleri sosyal antropoloji araştırmaları. Asam Yayınları.
16. Güngör, H., & Günay, Ü. (1997). Başlangıçtan günümüze Türklerin dini tarihi. Ocak Yayınları.
17. Kılıç, H. Ç. (2003). Türk kültüründe inanç ve inanışlar [Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
18. Koçak, K., & Bakır, Ç. (2019). Eski Türk devlet felsefesinin kozmolojik ve mitolojik temelleri üzerine bir değerlendirme. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 3(2), 106-120.
19. Kurtaran, U. (2011). Osmanlı İmparatorluğu’nda millet sistemi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(8), 57-71.
20. Mertcan, H. (2008). Karşılaştırmalı olarak Türkiye’de laiklik. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 1, 305-327.
21. Özarslan, B. B. (2012). “Türk milliyetçiliği kültürel akıl, içtihat ve siyaset” üzerine. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 1(1), 226-232.
22. Öztürk, M. (2013). İslamiyet’ten önce Türklerin din anlayışı ve Gök Tanrı dini. History Studies İnternational Journal of History, 2(1), 327-347.
23. Roux, J.-P. (2015). Türklerin tarihi Pasifik’ten Akdeniz’e 2000 yıl (11. bs.). Kabalcı Yayınevi.
24. Süslü, A. (1995). Cumhuriyet Döneminin Türk üültürüne bakışı ve kültür politikaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 11(31), 21-41.
25. Tanyu, H. (1980). İslamlıktan önce Türklerde tek tanrı inancı. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
26. Taşkın, Y. V. (2024). Osmanlıdaki milliyetçilik akımı ve bunun yeni Türk Cumhuriyetine yansıması. İçinde Türk Tarihinin Kırılma Noktalarından Seçmeler (s. 117-146). Tesam Tarih.
27. Tekin, T. (1998). Orhon Yazıtları Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. Simurg Yayınevi.
28. Uygun, O. (2023). Eski Türklerde devletleşme süreci. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 20(2), 367-388.
29. Yılmaz, M. (2015). Türkiye’de kırsal nüfusun değişimi ve illere göre dağılımı (1980-2012). Doğu Coğrafya Dergisi, 20(33), 161-188.
30. Zürcher, E. J. (2000). Modernleşen Türkiye’nin tarihi (7. bs.). İletişim Yayınları.