Ana yönlendirme menüsünü atla Ana içeriği atla Site alt kısmını atla
Dede Korkut Dergisi Ana Sayfa

Araştırma Makalesi

39. Sayı

Sultan İkinci Bâyezîd’e Yazılmış Şiirler

DOI
https://doi.org/10.25068/dedekorkut.484
Yayınlanmış
30.04.2026

Özet

Osmanlının sekizinci padişahı olan Sultan İkinci Bâyezîd, 1481-1512 yılları arasında saltanat sürmüştür. Adlî mahlasıyla şiirler yazan Bâyezîd, padişahlığı sürecinde sanatsal faaliyetleri desteklemiştir. İbn Kemal, İdrîs-i Bitlisî, Tâcîzâde Câfer Çelebi, Zenbilli Ali Efendi, Necâtî, Zâtî, Visâlî ve Firdevsî padişahın desteklediği şairlerdendir. Bâyezîd’in şairlere çeşitli ihsanlarda bulunduğu; şairlerin de cülûs, tebrik, dua, fetih ve övgü gibi farklı sebeplerle Bâyezîd’e eser veya şiir takdim ettiği Osmanlı dönemine ait belgelerde de kayıtlıdır. Osmanlı döneminde hâmîlik geleneğine bir açılım getirilmesi amacıyla Bâyezîd’e hangi şairlerin şiir yazdığı, padişahın döneminde yazılan dîvânlar incelenerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda 31 şair ve 160 şiir tespit edilmiştir. Sultan İkinci Bâyezîd’e yazılan 160 şiirin büyük çoğunluğu dîvânlarda yer almaktadır. Ahmed Paşa, Ahmed-i Rıdvan, Basîrî, Necâtî Bey, Revânî, Münîrî, Mesîhî, Tâcîzâde Câfer Çelebi, Mihrî Hâtun, Gelibolulu Sürûrî, Lâdikli Mûsâ Medhî ve Zâtî; İkinci Bâyezîd’e şiir yazan şairlerdendir. 126’sı Türkçe, 34’ü ise Farsça olan şiirlerin 126’sı kaside nazım biçimindedir. Kasidelerin de 26’sı Farsçadır. Bu şiirler Basîrî, Münîrî ve Efsahî tarafından yazılmıştır. 31 şair ile 160 şiire dair bilgilere geleneksel metin inceleme yöntemi ve dijital uygulamalar yardımıyla ulaşılmış; söz konusu şiirler dil, nazım biçimi, arûz, redif ve kâfiye hususiyetleri bakımından incelenerek elde edilen veriler, tablo ve grafikler eşliğinde değerlendirilmiştir. Bâyezîd’e yazılan şiirlerin derlenmesini ve bütüncül bir yaklaşımla incelenmesini amaçlayan bu çalışma ile padişahın edebî çevresi ve şairlerin padişah için yazdıkları şiirlerde biçimsel tercihleri belirli ölçüde ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Referanslar

  1. Alvan, T. (2022). Cevherî’nin Sultan II. Bayezid’e sunduğu methiyeler. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal, 26(1), 213-234.
  2. Arslan, M. (2018). Mihrî Hâtun divânı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  3. Avcı, İ. (2013). Türk edebiyatında iskendernâmeler ve Ahmed-i Rıdvân’ın iskendernâme’si. [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  4. Avşar, Z. (2017). Revânî dîvânı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  5. Ay, Ü. (2019). Münîrî Amâsî. TDV İslâm Ansiklopedisi. (Ek-2. Cilt, ss. 337-338) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  6. Aynur, H. (1999). 15. yy. şairi Çâkerî ve Dîvânı. Scala Yayınları.
  7. Bayram, Y. (2008). Amasya’ya Vâli Osmanlı’ya Pâdişâh bir şâir Adlî Sultân İkinci Bâyezîd Hân-ı Velî hayatı, şahsiyeti, şâirliği dîvânının tenkidli metni. T.C. Amasya Valiliği Yayınları.
  8. Bayram, Y. (2021). “Klâsik Türk şiiri”. Türk edebiyatı tarihi. (ed. Öztürk Emiroğlu). İdeal Kültür Yayınları.
  9. Bayram, Y. (2022). Arûz tasarrufları bağlamında bir gül kasidesi (Fuzûlî). Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 29, 359-383.
  10. Bulukgiray, İ. (2019). Basîrî’nin Farça dîvânı’nın Türkçe çevirisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  11. Burmaoğlu, H. B. (1983). Lâmi’î Çelebi dîvânı (Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Dîvânı’nın Tenkidli Metni) [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  12. Burmaoğlu, H. B. (1989). Bursalı Lâmi’î Çelebi Divanı’ından seçmeler. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  13. Canım, R. (2009). Sehî Bey. TDV İslâm Ansiklopedisi (36. Cilt, ss. 316-317) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  14. Coşkun, V. S. (2012). Vasfî. TDV İslâm Ansiklopedisi (42. Cilt, ss. 534-535) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  15. Coşkun, V. S. (2013). Zâtî. TDV İslâm Ansiklopedisi (44. Cilt, ss. 150-151) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  16. Çağbayır, Y. (2017). Ötüken Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Ötüken Neşriyat.
  17. Çâkerî Dîvânı. Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi Koleksiyonu, Nu: 03298-004. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/256351
  18. Çavdurel, G. (1996). Çâkerî Dîvanı inceleme-metin [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  19. Çavuşoğlu, M. (1980). Vasfî dîvan. Edebiyat Fakültesi Matbaası.
  20. Çavuşoğlu, M. (1992). Basîrî. TDV İslâm Ansiklopedisi (5. Cilt, ss. 105-106) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  21. Çeltik, H. (2017). Ahmed-i Rıdvan dîvânı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  22. Çiçekler, M. (çev.). (2012). Kasayid-i Efsahî der-Medh-i Sultan Bâyezîd. (ed. Çağatay Anadol). Kitap Yayınevi.
  23. ed-Dürrü’l-manzûm fî Menâkibi’s-Sultân Bâyezîd Meliku’r-Rûm. Nuruosmaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye Koleksiyonu, no. 04914-003. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/180165
  24. Erdemir, A. (2017). Lâdikli Mûsâ Medhî dîvânı (hayatı, şahsiyeti, divanı). Etüt Yayınları.
  25. Eren, K. (1999). Basîrî ve dîvânının tenkidli metni [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  26. Ersoy, E. (2010). II. Bayezıt Devri Şairlerinden Münîrî hayatı, eserleri ve dîvânı (inceleme- tenkitli metin) [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  27. Ertek Morkoç, Y. (2003). Eğridirli Hacı Kemal’in Câmiü’n-nezâir’i [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  28. Erünsal, İ. E. (2001). Kasım Paşa, Cezerî. TDV İslâm Ansiklopedisi (24. Cilt, ss. 545-546) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  29. Erünsal, İ. E. (2008a). “II. Bâyezid Devrine Âit Bir İn‘âmât Defteri”. Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları. (haz. Cemal Kafadar ve Gönül Alpay Tekin). Harvard University Press.
  30. Erünsal, İ. E. (2008b). Revânî. TDV İslâm Ansiklopedisi (35. Cilt, ss. 30-31) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  31. Erünsal, İ. E. (2010). Tâcîzâde Câfer Çelebi. TDV İslâm Ansiklopedisi (39. Cilt, ss. 353-356) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  32. Erünsal, İ. E. (2018). Tâcî-zâde Cafer Çelebi dîvânı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  33. Erünsal, İ. E. (2020). Mihrî Hatun. TDV İslâm Ansiklopedisi (30. Cilt, ss. 37-38) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  34. Fazlıoğlu, Ş. (2001). Mekkeli şair İbnu’l-Uleyf’in Sultan II. Bayezid’e yazdığı kasîde. Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, (11), 163-181.
  35. Gedik, N. (2022). Arşiv belgelerine göre Türkçe yazılmış II. Bayezid medhiyeleri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, (48), 153-224.
  36. Gıynaş, K. A. (2017). Pervâne bey mecmuası. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  37. Gökyay, O. Ş. ve Özen, Ş. (2020). Molla Lutfi. TDV İslâm Ansiklopedisi (30. Cilt, ss. 255-258) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  38. Güleç, İ. (2010). Sürûrî, Muslihuddin Mustafa. TDV İslâm Ansiklopedisi (38. Cilt, ss. 170-172) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  39. İpekten, H. (2014), Eski Türk Edebiyatı nazım şekilleri ve aruz. Dergâh Yayınları.
  40. Kadaş, S. (2022). Ahmed Paşa Divanı: tenkitli metin-bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  41. Karavelioğlu, M. A. (2015). Mecmû‘a-i Kasâ’id-i Türkiyye. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  42. Kartal, A. (2006). Basirî ve Türkçe şiirleri. Akçağ Yayınları.
  43. Kaya, B. A. (2006). Necâtî Bey. TDV İslâm Ansiklopedisi (32. Cilt, ss. 477-478) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  44. Köksal, M. F. (2020). Şehdî. Türk edebiyatı isimler sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/-madde-detay/sehdi (Erişim Tarihi: 20.03.2026)
  45. Kurtoğlu, O. (2017). Zâtî dîvânı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  46. Kut, G. (1989). Ahmed Paşa, Bursalı. TDV İslâm Ansiklopedisi (2. Cilt, ss. 111-112) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  47. Kut, G. (2003). Lâmiî Çelebi. TDV İslâm Ansiklopedisi (27. Cilt, ss. 96-97) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  48. Mengi, M. (2020). Mesîhî dîvânı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  49. Meşe, R. (2020). Endülüs Müslümanlarının II. Bayezid’e yazdığı istiğâse (feryadname) Kasidesi. Amasya İlahiyat Dergisi, S. 14, 51-79.
  50. Sevgi, A. ve Sevindik, H. (2016). Sâfî Dîvânı. Palet Yayınları.
  51. Tanındı, Z. (2012). II. Bayezid’in sanatlı kitapları. Kasayid-i Efsahî der-Medh-i Sultan Bâyezîd. Ç. Anadol (Ed.). Kitap Yayınları.
  52. Tavukçu, O. K. (2000). Ahmed Rıdvân Hüsrev ü Şirin (inceleme-metin). [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  53. Turan, Ş. (1992). Bayezid II. TDV İslâm Ansiklopedisi (5. Cilt, ss. 234-238) içnide. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  54. Türkoğlu, S. (2018). Himâye arayan şairin sultana niyazı: II. Bayezid dönemi şairi Gaybî ve Terbiyet-nâme’si. Ekev Akademi Dergisi. 22(73), 513-556.
  55. Ünver, İ. (1989). Ahmed Rıdvan. TDV İslâm Ansiklopedisi (2. Cilt, ss. 123-124) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  56. Ünver, N. (2020). Gelibolulu Sürûrî ve divanı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  57. Yekbaş, H. (2020). Sehî Bey dîvân. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  58. Yılmaz, O. (2015). Necâtî Bey dîvânı. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Benzer Makaleler

1 2 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.